Maurycy Trębacz 1861-1941. Wystawa monograficzna. Katalog dzieł istniejących i zaginionych

Z dorobku Trębacza niewiele zachowało się do dziś, a był przecież płodnym i długowiecznym malarzem. Nie ocalały te najlepsze dzieła, za które był nagradzany. Zapewne bezpowrotnie zostały zniszczone w czasie II wojny światowej. Większość stanowiła bowiem własność prywatną, a ich wojennych losów nie da się zapewne już prześledzić. Szczęśliwie ocalał Album Artysty (w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego), ze zdjęciami wielu prac, tego popularnego niegdyś malarza. Warto przypomnieć, że należał do grupy pokolenia malarzy żydowskich urodzonych w Polsce w 4. ćw. XIX w., a wykształconych na zagranicznych uczelniach, głównie w Monachium i Paryżu, którzy jako pierwsi włączyli się w polskie życie artystyczne. Ich pojawienie się w środowisku artystycznym należy zawdzięczać wpływom haskali, ogólnej laicyzacji i asymilacji. To właśnie im zawdzięczamy ostateczne przełamanie kanonicznego żydowskiego zakazu przedstawiania postaci ludzkiej. Do tej pory ikonografia Żydów była dziełem nieżydowskich lub oddalonych od ortodoksji artystów, których pociągała malowniczość tego tematu, fascynowała jego egzotyka, lecz brakowało im znajomości żydowskich obyczajów i religii. Maurycy Trębacz dobrze je zna, jego obrazy stanowią swoiste świadectwa tej kultury. Są to liczne portrety tak bogatych, jak i biednych Żydów przedstawionych w kolejce, w poczekalni, w izbie, czytających pobożne lektury, czy handlujących na ulicy. Artysta obrazował więc zwykłe, powszednie życie Żydów, zwyczajny, otaczający go świat. Maurycy Trębacz późno zainteresował się tematyką żydowską, ale to właśnie te motywy stanowiły jeden z ważniejszych nurtów jego twórczości. Samo podejście do tematu jest różnorodne: jedne prace są realistyczne, pełne treści, inne sentymentalne, tkliwe, podporządkowane anegdocie. Są to jednak najbardziej wartościowe prace. Ciekawe pod względem kompozycji, wzbogacone głęboką znajomością tematu. Stanowią nie tylko dokument obyczajowości, ale pośrednio mówią o skomplikowanym losie żydowskiego malarza na przełomie XIX i XX w.